In het kort
Vier dingen om te onthouden:
- Overwaarde hoef je niet in je nieuwe huis te stoppen. Doe je dat niet, dan krijg je over een deel van je nieuwe hypotheek geen renteaftrek.
- Verbouw je met eigen geld, zoals overwaarde, dan wordt je eigenwoningreserve lager. De verbouwing zelf is niet aftrekbaar.
- Valkuil: leen je de hele koopsom en besluit je pas later om van je overwaarde te verbouwen, dan wordt dat deel van je hypotheek niet alsnog aftrekbaar.
- Jij moet bewijzen waar het geld naartoe ging. Bewaar facturen en betaalbewijzen, en bij een lening: zolang die loopt.
Wat is overwaarde, en wat is je eigenwoningreserve?
Overwaarde is wat er overblijft als je je huis verkoopt: de verkoopprijs, min je eigenwoningschuld (het deel van je hypotheek met renteaftrek) en min de verkoopkosten, zoals de makelaar. Die overwaarde wordt je eigenwoningreserve. Zo noemt de Belastingdienst het geld dat je uit je vorige huis meeneemt.
Bij de verkoop betaal je geen belasting over dat geld. Wel rekent de Belastingdienst het tot je vermogen in box 3.
De eigenwoningreserve geldt 3 jaar. Koop je in die tijd een nieuw huis, dan telt hij mee bij hoeveel je mag lenen met renteaftrek. Daarna vervalt hij. Kocht je je nieuwe huis al vóór je je oude verkocht? Dan moet je na de verkoop de eigenwoningschuld van je nieuwe huis opnieuw berekenen. Ook dan telt je overwaarde dus mee.
De reserve is persoonlijk. Verkopen en kopen jullie samen als fiscale partners, dan houd je rekening met elkaars reserve.
Je hoeft de reserve niet in je aangifte in te vullen. Wel vul je de juiste eigenwoningschuld in; wat je meer leende, geef je op als schuld in box 3. Wil je weten hoe hoog je reserve is? Reken het na met de rekenhulp bijleenregeling van de Belastingdienst. Of vraag een overzicht aan: met een brief aan je belastingkantoor, of via de BelastingTelefoon (0800-0543).
Reken je verbouwkosten uit
Stel per klus de onderdelen samen en zie wat het ongeveer kost. Met bronnen. Gratis, zonder account.
Moet je je overwaarde in je nieuwe huis stoppen?
Nee. Je mag het geld ook sparen of uitgeven, zelfs aan een vakantie. Het is niet verboden.
Het heeft wel een gevolg. Dat heet de bijleenregeling. Gebruik je je overwaarde niet en leen je dat bedrag bij voor je nieuwe huis, dan is de rente over dat bijgeleende deel niet aftrekbaar. Dat deel van je lening hoort dan in box 3.
Stel je voor: je verkoopt je huis met € 60.000 overwaarde en koopt een huis van € 400.000. Dan mag je voor de koop maximaal € 340.000 plus de kosten koper lenen met renteaftrek. Leen je toch € 400.000 plus de kosten koper, dan is de rente over € 60.000 niet aftrekbaar.
Het gaat de Belastingdienst er dus niet om of je met je overwaarde op vakantie ging. Wel of de renteaftrek klopt die je claimt. En daar komen je bonnen in beeld.
Verbouwen met je overwaarde: zo telt het
Betaal je onderhoud of een verbouwing van je huis, dan wordt je eigenwoningreserve lager, met het bedrag van de verbouwing. Het maakt niet uit of je het zelf betaalt of ervoor leent. De kosten zelf mag je niet aftrekken.
Let op het kalenderjaar. Je reserve gaat omlaag met de kosten die je in dat jaar echt hebt gemaakt, niet met wat je van plan bent. Een kennisgroep van de Belastingdienst bevestigde dat op 29 oktober 2026. De data op je facturen en betalingen doen er dus toe.
Hoe lager je reserve, hoe meer je bij een volgende lening voor je huis met renteaftrek mag lenen. Bijvoorbeeld als je later nog een verbouwingslening afsluit terwijl je reserve nog niet op nul staat.
De valkuil: eerst alles lenen, later verbouwen
Hier kan het misgaan. Je leent de hele koopsom en houdt je overwaarde op de bank. Daarmee betaal je later de verbouwing. Logisch, denk je: het geld gaat toch in het huis?
Bij de koop rekent de Belastingdienst met je reserve van vlak vóór de koop. Wat je meer leent dan koopsom plus kosten koper min je reserve, hoort in box 3. Besluit je pas later om te verbouwen en betaal je dat van je overwaarde, dan maakt dat die lening niet alsnog aftrekbaar.
Stel je voor: € 60.000 overwaarde, een huis van € 400.000, en je leent € 400.000 plus de kosten koper. Dan is de rente over € 60.000 van je hypotheek niet aftrekbaar. Ook als je een jaar later voor € 60.000 verbouwt.
Een kennisgroep van de Belastingdienst beschreef in 2022 een geval dat nog harder uitpakte. Iemand kocht eerst een nieuw huis met een hypotheek van € 200.000. Daarna werd het oude huis verkocht, met € 250.000 overwaarde. Pas later kwam het besluit om het nieuwe huis van die overwaarde te verbouwen. Uitkomst: de hele hypotheek van € 200.000 werd een box 3-schuld. Omdat er bij de verkoop nog geen plan was om te verbouwen, telde die verbouwing niet mee voor de lening.
De Belastingdienst geeft geen advies over wat je moet doen. Maar de regels wijzen twee kanten op:
- Wie zijn overwaarde in de koop stopt, leent minder. Wie daarnaast apart leent voor de verbouwing, met een verbouwingslening of bouwdepot, kan die rente onder de gewone voorwaarden meestal aftrekken. Hoe dit voor jou uitpakt, laat je vooraf doorrekenen door een adviseur.
- Leen je bij de koop meteen voor de verbouwing, bijvoorbeeld met een bouwdepot (zie verbouwing meefinancieren)? Dan telt die verbouwing mee: je mag met renteaftrek lenen tot koopsom plus kosten koper plus verbouwing, min je reserve. Houd je je overwaarde toch op de bank, dan blijft dat deel in box 3.
Verbouw je binnen 6 maanden na de koop? De rekenhulp van de Belastingdienst telt zo'n verbouwing mee bij de gegevens van de aankoop. Hoe dat voor jou uitpakt, hangt af van je situatie en je plannen bij de koop. Laat het daarom doorrekenen door een hypotheekadviseur, vóórdat je de hypotheek afsluit.
Wat telt als verbouwing of onderhoud?
Bij een verbouwingslening noemt de Belastingdienst wat meetelt: zaken die 'onlosmakelijk verbonden' zijn met je huis. Bijvoorbeeld:
- de aanleg, het onderhoud en de inrichting van je tuin;
- kozijnen, ramen en deuren;
- vaste vloeren, zoals parket (geen laminaat);
- onderhoudsschilderwerk;
- een nieuwe of verbouwde badkamer of keuken;
- asbest verwijderen;
- zonnepanelen op of aan je huis, een warmtepomp, spouwmuur- en vloerisolatie.
Die lijst gaat over een verbouwingslening. Voor je eigenwoningreserve spreekt de wet van 'kosten voor verbetering of onderhoud' van je woning; daar geeft de Belastingdienst geen aparte lijst bij. Losse spullen zoals meubels horen er niet bij. Klus je zelf? Bewaar dan de bonnen van al het materiaal: dat zijn de kosten die je kunt aantonen.
Waarom je bonnen zo belangrijk zijn
Bij de Belastingdienst geldt: verlaagt een aftrekpost je inkomen, zoals hypotheekrente, dan moet jij dat bewijzen. Zo staat het op hun site. Jij moet dus laten zien dat het geleende geld echt in je huis is gegaan.
Kosten van verbetering en onderhoud tellen alleen mee als je ze 'met schriftelijke bescheiden' kunt staven. Dat staat in de wet (artikel 3.123 Wet inkomstenbelasting 2001). Gewoon gezegd: met papieren. Bij een verbouwingslening of bouwdepot zegt de Belastingdienst het nog simpeler: bewaar alle rekeningen en bonnen.
Hoe streng dat is, laat een rechtszaak zien. Een stel verbouwde in 2007 met een lening. In 2013 vroeg de inspecteur om de facturen. Die waren weg: de doos met administratie was bij een zolderopruiming meegegaan met het oud papier. Een Excel-lijst, een verkoopbrochure en foto's vonden de rechtbank én het hof niet genoeg. Het hof gaf het stel toch gelijk, omdat de inspecteur pas na zes jaar om bewijs vroeg. Maar de Hoge Raad zette daar in 2019 een streep door: het bewijs ligt bij jou, en de inspecteur hoeft de stukken niet binnen een vaste termijn op te vragen.
Fiscaal juristen trekken daaruit één les: kun je de stukken niet laten zien, dan kan je renteaftrek vervallen, ook voor de jaren erna.
Wat bewaar je precies?
Per aankoop of klus:
- De factuur of kassabon, met datum en een omschrijving van wat je kocht. Liefst op je eigen naam; voor een bouwdepot is dat vaak een eis, zie bouwdepot declareren.
- Het betaalbewijs: een afschrift van je bankrekening of de pinbon. Rechters keken in deze zaken naar facturen en bankstukken.
- De offerte en de opdrachtbevestiging van de aannemer.
- Foto's van vóór en na. Handig als extra, maar niet in plaats van facturen.
- Je hypotheekstukken en het overzicht van je bouwdepot.
Betaal liever niet contant: dan heb je geen bankafschrift als bewijs. En let op de datum. Je reserve gaat per kalenderjaar omlaag, dus het jaar op je factuur en je betaling telt.
Hoe lang bewaar je je bonnen?
Voor particulieren is er geen wettelijke bewaarplicht. De Rijksoverheid raadt aan je administratie minstens 5 jaar te bewaren, omdat de Belastingdienst tot 5 jaar terug belasting kan navorderen.
Voor alles wat met je hypotheek te maken heeft, is 5 jaar te kort. Na de uitspraak van de Hoge Raad mag de inspecteur ook later nog om bewijs vragen. Het advies van fiscalisten: bewaar de stukken zolang de lening loopt, en daarna nog 5 jaar. Zo lang kan de Belastingdienst over het laatste jaar nog navorderen. Bij een hypotheek kom je dan al snel op 30 jaar of meer.
Gebruik je verbouwingskosten om je eigenwoningreserve omlaag te brengen? Dan zijn die facturen het bewijs voor je hogere renteaftrek. Bewaar ze dus net zo lang als je hypotheek.
Controle, navordering en boetes
Krijg je vragen van de Belastingdienst over je hypotheek, dan ben je meestal verplicht ze te beantwoorden. Doe je dat niet, dan kan de Belastingdienst je aftrekpost weigeren of een informatiebeschikking sturen. Daarna moet je overtuigend, met duidelijke bewijsstukken, laten zien dat je aangifte klopt.
Tot 5 jaar terug kan de Belastingdienst te weinig betaalde belasting navorderen, ook als je al een definitieve aanslag had. Daarvoor is in de regel een 'nieuw feit' nodig: iets wat de Belastingdienst eerder niet wist. Je betaalt dan de belasting alsnog, plus belastingrente. Voor de inkomstenbelasting is die rente 5% in 2026.
Heb je te veel afgetrokken door grove schuld, dan kan er een boete van 25% bijkomen. Bij opzet is dat 50%.
Ontdek je zelf een fout? Verbeter je aangifte binnen 2 jaar vrijwillig, dan krijg je volgens de Belastingdienst in de regel geen boete (de inkeerregeling). De belasting en de rente betaal je wel. Check de voorwaarden bij de Belastingdienst.
Alles op één plek, en een kopie buiten de app
Een schoenendoos met bonnetjes werkt prima, tot er iets gebeurt. Kassabonnen vervagen, een map raakt zoek bij de verhuizing, of gaat mee met het oud papier.
In RenoTasker maak je bij de kassa een foto van je bon. Je vult het bedrag in, kiest eventueel de ruimte, en de app maakt er meteen een kostenpost van. Op de pagina Bonnen zie je alles bij elkaar, en welke betaalde posten nog geen bon hebben. Met één knop download je alles als zip, met een lijst die je in Excel opent. Zo werkt het.
Bewaar die zip ook zelf, bijvoorbeeld in je eigen cloud en op een usb-stick. Dertig jaar is lang. Stopt je abonnement, dan kun je je bonnen nog bekijken en downloaden zolang je account bestaat. Heb je geen abonnement en log je 24 maanden niet in, dan wissen we je gegevens. Bewaar daarom altijd zelf een kopie.
Dit is algemene uitleg, geen belastingadvies. Wat voor jou geldt, hangt af van je hypotheek, je reserve en de timing. Laat het doorrekenen door een hypotheek- of belastingadviseur, het liefst vóór je de hypotheek afsluit. Meer over bonnen voor je bouwdepot lees je in verbouwbonnen bewaren.
Zo doe je dit in RenoTasker
Bonnen en facturen bewaren
Een foto of pdf van je bon bij een kostenpost zetten, alles terugvinden op de pagina Bonnen en als zip downloaden.
Veelgestelde vragen
Mag ik overwaarde aan een vakantie uitgeven?
Ja. Je bent niet verplicht om overwaarde in je nieuwe huis te stoppen. Koop je binnen 3 jaar een nieuw huis en leen je daardoor meer, dan is de rente over dat extra deel wel niet aftrekbaar.
Is overwaarde belast?
Bij de verkoop van je eigen huis betaal je geen belasting over de overwaarde. Wel rekent de Belastingdienst het geld tot je vermogen in box 3.
Mag ik de kosten van de verbouwing aftrekken?
Nee. Kosten die je met eigen geld betaalt, zijn niet aftrekbaar. Leen je voor de verbouwing, dan is de rente onder voorwaarden wel aftrekbaar.
Hoe lang moet ik verbouwbonnen bewaren?
Er is geen wettelijke bewaarplicht; het advies is minstens 5 jaar. Heb je voor de verbouwing geleend, of gebruik je de kosten voor je eigenwoningreserve? Bewaar ze dan zolang de lening loopt, en daarna nog 5 jaar.
Ik ben een bon kwijt. Wat nu?
Vraag de winkel of aannemer om een kopie van de factuur, en zoek de betaling op in je bankafschriften. Kopieën van facturen en bankstukken kunnen als bewijs meetellen; in de rechtszaak hierboven waren een Excel-lijst en foto's niet genoeg. Of het genoeg is, beoordeelt de Belastingdienst of de rechter.
Hoe weet ik hoe hoog mijn eigenwoningreserve is?
Reken het na met de rekenhulp bijleenregeling van de Belastingdienst. Of vraag een overzicht aan met een brief aan je belastingkantoor, of via de BelastingTelefoon.
Lees ook
- Verbouwbudget maken: zo stel je een begroting op die kloptAlle posten op een rij, btw 9 of 21 procent, buffer, en hoe je de verbouwing betaalt.Lees de gids
- Verbouwkosten berekenen: wat kost jouw klus ongeveer?Stel per klus de onderdelen samen en zie wat het ongeveer kost. Met bronnen.Naar de kostenrekenhulp
- Verbouwbudget in Excel: gratis templateGratis Excel met vier kolommen per post, btw-splitsing en bouwdepot-status.Download de template
- Btw-check: 9 of 21 procent bij je verbouwing?Zie per klus of je aannemer 9 of 21 procent btw mag rekenen. Met de regels van de Belastingdienst.Doe de btw-check
- Onvoorziene kosten bij een verbouwing: hoeveel buffer houd je aan?Hoeveel procent buffer, wat er vaak misgaat, en wat je doet als het geld op is.Lees de gids
- Kosten van je verbouwing bijhouden: zo houd je gripVier kolommen per post, bonnen bewaren voor bank en Belastingdienst, en wat ISDE vraagt.Lees de gids
- Zijn de kosten van je verbouwing aftrekbaar?De verbouwing zelf niet, de rente van lening of bouwdepot onder voorwaarden wel.Lees de gids
- Wat kost een verbouwing? Cijfers met een bronAlleen cijfers met een bron, en hoe je checkt of jouw offerte normaal is.Lees de gids
- Verduurzamen tijdens je verbouwing: subsidie, lening en de juiste volgordeISDE aanvragen na het werk, dubbel bedrag bij twee maatregelen, en lenen via Warmtefonds of hypotheek.Lees de gids
- Btw bij je verbouwing: wanneer betaal je 9 en wanneer 21 procent?Per klus arbeid en materiaal: wat is 9 procent, wat 21, en wat doe je bij een verkeerde factuur.Lees de gids
- Btw bij verduurzamen: isolatie, zonnepanelen, warmtepomp en thuisbatterijIsolatie, glas, zonnepanelen, warmtepomp en thuisbatterij: welk btw-tarief, en wat vraag je terug?Lees de gids
- Wat kost een nieuwe badkamer? Rekenvoorbeelden en prijzen per onderdeelRekenvoorbeelden voor 6 en 4 m², prijzen per onderdeel en waarom je offerte hoger kan zijn.Lees de gids
- Wat kost een nieuwe keuken? Alle kosten, inclusief montageWat een nieuwe keuken kost per onderdeel: kasten, werkblad, apparatuur, montage en eiland.Lees de gids
- Wat kost een uitbouw? Prijs per m², rekenvoorbeelden en extra'sPrijs per m² voor casco, woonklaar en prefab, met rekenvoorbeelden en alle extra's op een rij.Lees de gids
- Wat kost een dakkapel? Prijzen per breedte, vergunning en wat er nog bij komtPrijzen per breedte inclusief montage, wat er nog bij komt, en de vergunning.Lees de gids
- Vloer leggen: kosten per m² voor pvc, laminaat, parket en meerPrijzen per m² voor pvc, laminaat, parket, tegels en gietvloer, met rekenvoorbeelden.Lees de gids
- Wat kost stucwerk? Prijzen per m² voor muren en plafondPrijzen per m² voor muren en plafond, het starttarief bij een kleine klus en drie rekenvoorbeelden.Lees de gids
- Wat kost een schilder? Prijs per m², per deur en per uurPrijzen per m², per deur en per woning, het uurtarief van een schilder en welke btw je betaalt.Lees de gids
Andere gidsen
- Oplevering van je verbouwing: checklist en je rechtenWat je per ruimte controleert, wat opleveren juridisch betekent, en de laatste betaling.Lees de gids
- Samen en zelf verbouwen: afspraken die je verbouwing rustig houdenMet je partner, de buren, in huis blijven en zelf klussen: de afspraken die rust geven.Lees de gids
Bronnen
- Belastingdienst: Fiscale informatie 2026, eigen woning met overwaarde verkocht
- Belastingdienst: Overwaarde
- Belastingdienst: Afname eigenwoningreserve
- Belastingdienst: Afname eigenwoningreserve bij onderhoud of verbouwing
- Belastingdienst: Vervallen eigenwoningreserve
- Belastingdienst: Stand eigenwoningreserve
- Belastingdienst: Eigenwoningschuld bij de bijleenregeling
- Belastingdienst: Huis verkopen en geen nieuwe woning kopen
- Belastingdienst: Rekenhulp bijleenregeling
- Belastingdienst: Woning bouwen of verbouwen met eigen geld
- Belastingdienst: Wat aftrekken met een verbouwingslening
- Belastingdienst: Wat aftrekken met een verbouwingsdepot
- Kennisgroep Belastingdienst: KG:051:2022:8, overwaarde en verbouwen met eigen middelen
- Kennisgroep Belastingdienst: KG:051:2026:5, verbouwingsleningen en de eigenwoningreserve
- Wet inkomstenbelasting 2001, artikel 3.123
- Staatscourant 2010, 8462: Besluit eigenwoningrente
- Belastingdienst: Bewijslast
- Belastingdienst: Informatieplicht
- Belastingdienst: Navorderingsaanslag
- Belastingdienst: Boete
- Belastingdienst: Percentages belastingrente
- Belastingdienst: Inkeerregeling
- Rijksoverheid: Hoe lang moet ik mijn financiële administratie bewaren?
- Hoge Raad 19 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:629
- Gerechtshof 's-Hertogenbosch 8 juni 2018, ECLI:NL:GHSHE:2018:2463
- Accountancy Vanmorgen: Inspecteur te laat met opvragen bewijs verbouwing (2018)
- TaxLive: Inspecteur hoeft bescheiden voor verhoging hypotheek niet binnen navorderingstermijn op te vragen (2019)
- Jongbloed Fiscaal Juristen: Bewaartermijn lening eigen woning